Historia

12 marca 2017

Etruskowie i ich kultura

Tagi: , , , , , ,

Do niedawna uważano, że Etruskowie przypłynęli do Italii z wybrzeży Azji Mniejszej. Swego czasu krążyła też teoria o ich korzeniach w Europie Środkowej. Obecnie jednak najbardziej prawdopodobna wydaje się być wersja, że byli oni rdzennym ludem rolniczym Starożytnej Italii. O Etruskach wiemy niewiele. Pewne jest jednak, że wywarli znaczny wpływ na rozkwit Imperium Rzymskiego. I ten fakt może zastanawiać. Do jakiego stopnia rozwinęła się etruska cywilizacja? Czego dokonali? Jak żyli? W co wierzyli?

Nim powstał Rzym

Na początek trochę podstaw historii. Wiedzieć trzeba, że Rzym nie od zawsze panował na Półwyspie Apenińskim. Nim zbudował swoje cesarstwo, był niewielką osadą, na którą najechać mogły liczniejsze, silniejsze ludy. Rzym nie zawsze był pierwszy i najważniejszy. Wcześniej w Starożytnej Italii karty rozdawały większe zjednoczone plemiona, takie jak Galowie, Umbrowie, plemiona italskich Greków, Etruskowie (o których dziś będzie mowa), czy Latynowie, którym zawdzięczamy język łaciński. To właśnie na terytorium Latynów –Lacjum powstało miasto Rzym, które dopiero z czasem zaczęło podbijać inne ludy.

Krainę Etrusków nazywamy Etrurią. Mieściła się ona w środkowej Italii, pomiędzy dzisiejszym Rzymem a Florencją. Etruria nigdy nie była państwem. Składała się z 12, „luźno” połączonych ze sobą, miast. Luźno, tzn. przede wszystkim religijnie. Prawdopodobnie w każdym mieście znajdowała się podobna świątynia i duży cmentarz.

W co wierzyli Etruskowie?

Religia pełniła dużą rolę w życiu Etrusków. Mieli swoich kapłanów, wyrocznie oraz sprecyzowane i powszechne obrzędy. Wierzyli, że trzeba żyć w zgodzie z naturą, podporządkować się jej rytmowi. Trzeba żyć intensywnie i dynamicznie, aby osiągnąć perfekcję, zawsze jednak pamiętając o radości i pozytywnym myśleniu. Bogom trzeba składać ofiary, aby łagodzić ich gniew.

Człowiek powinien żyć coraz intensywniej, wtedy wiele się nauczy i będzie przypominał bogów

Jeżeli chodzi o bogów etruskich i mitologię, to jest ona w większości przypadków zapożyczona z greckiej i trochę tylko zmodyfikowana.

Jednym z ważniejszych etruskich bóstw był Wertumnus, zwany „Odmieńcem”. Był to bóg przemian, pór roku, owoców i plonów. Mógł przybrać dowolną postać, zmienić się np. z kobiety w mężczyznę, z rybaka w arystokratę. Wiąże się z nim logiczna anegdota. Otóż u schyłku cywilizacji etruskiej, w roku 264 p.n.e., Rzymianie zburzyli etruskie miasto Volsinii, z którym związany był Wertumnus. Tradycją rzymską było, że po podboju danego terytorium przejmowano tamtejsze wierzenia z obawy przed gniewem i karą boską. Tak stało się i z Wertumnusem. Bóstwo zostało przejęte przez Rzymian. Zmiana „Odmieńcowi” oczywiście bardzo się spodobała.

Tages, wg mitu, wyłonił się z polnej bruzdy podczas orania i był bóstwem-nauczycielem. Nauczył Etrusków w jaki sposób mają składać ofiary bogom, aby zapewnić sobie ich przychylność. Ponadto, pokazał im sztukę wróżbiarską, która polegała niejako na wróżeniu z wnętrzności zwierząt (np. z owczej wątroby).

Etruskowie przewidzieli upadek swojej cywilizacji. Nic z tym nie zrobili, ponieważ wierzyli, że to bogowie mają moc i trzeba się tej mocy absolutnie podporządkować. Wierzyli, że życie nie kończy się na śmierci, a wędrówka ziemska jest jego pierwszym (trochę jałowym) etapem. Śmierć jest jedyną formą przejścia do pełniejszego, radośniejszego świata.

Życie Etrusków

Etruskowie życie spokojnie, sielsko. Wiedli bogate życie towarzyskie. Spotykali się na wspólnych ucztach, na których (oprócz jedzenia) nie mogło zabraknąć 3 elementów: wina, muzyki i pięknych kobiet. Zbyt odważnym posunięciem byłoby przypisanie Etruskom produkcji pierwszych win w Starożytnej Italii. Niemniej jednak faktem jest, że bardzo szybko opatentowali uprawę winorośli i wytwarzanie z nich wina, które to zresztą spożywali w ogromnych ilościach. Muzyka w życiu Etrusków pełniła bardzo ważną rolę. Tańczyli, śpiewali i grali –głównie na fletach. Jeżeli natomiast chodzi o relacje damsko-męskie, to postrzegani byli przez inne plemiona (m.in. greckie) jako seksoholicy. Według Greków, którzy w tamtym okresie wykazywali skłonności homoseksualne, Etruskowie kopulowali zdecydowanie za często, a ponadto w niewłaściwych miejscach i okolicznościach. Normą były ponoć stosunki w towarzystwie gapiów, w trakcie uczty. W Etrurii liczono się ze zdaniem kobiet. Traktowano je na równi z mężczyznami.

Inną formą spędzania wolnego czasu było oglądanie krwawych pojedynków na śmierć i życie oraz bestialskie składanie ofiar już nie tylko zwierzęcych, ale również ludzkich.

Do VI w. p.n.e. Etruskowie wiedli dostatnie życie, oparte głównie na rolnictwie i handlu. Przemysł metalurgiczny był u nich na wysokim poziomie. Wydobywano i przetwarzano głównie miedź i cynę. Ich cywilizacja rozwinęła się bardzo wysoko. Dosyć ważne jest, że to Etruskowie rozbudowali małą osadę Rome (późniejszy Rzym). Wybudowali tam świątynie, ustanowili forum i objęli władzę nad miastem.

Upadek Etrurii

W VI w. p.n.e. cywilizacja etruska zaczyna podupadać. Rzymscy historycy stwierdzili, że powodem był upadek moralny Etrusków. Niepohamowanie uprawiali miłość, handlowali niewolnikami, a ich miasta były skłócone. Dopuścili się gwałtu na Lukrecji, co stało się zresztą bezpośrednią przyczyną odsunięcia etruskiej dynastii od władzy w Rzymie.

W IV w. p.n.e. (396 r.) Rzym podbija pierwsze etruskie miasto –Veii. Później było już tylko gorzej. Imperium Rzymskie wchłonęło Etrurię, a później ogromną ilość innych terytoriów –cały Półwysep Apeniński, Bałkański, Azja Mniejsza i Iberyjski, Linię brzegową Morza Śródziemnego należącą do Afryki, a także Zachodnią Europę. Po podbiciu Etrurii i włączeniu jej w obręb Rzymu, kultura Etrusków odchodzi w zapomnienie, a ludzkość przez wiele stuleci błędnie utożsamia ją z kulturą rzymską.

Co Etruskowie wnieśli do Rzymu?

Nauczyli się przede wszystkim budować łuki i sklepienia. To od Etrusków Rzymianie nabyli tę umiejętność. Gdyby nie Etruskowie, Rzymianie mogliby nie wznieść tak okazałych budowli, jak chociażby Koloseum. Również, słynne na cały świat, rzymskie akwedukty i kanalizacja są wynalazkami etruskimi. Nie wspominając już o cyfrach rzymskich, które rzymskimi de facto nie są -je również wynaleźli Etruskowie.

Wspomniane wcześniej, etruskie walki na śmierć i życie przerodziły się z czasem w rzymskie walki gladiatorów. Spuścizna Etrusków jest duża także, jeżeli chodzi o sztukę rzeźbiarską, malarską i zdobniczą. Do ich dzieł często nawiązywali artyści żyjący w późniejszych latach.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *